Standby stroomverbruik is de stille energiedief in elk huishouden. Apparaten die uitgeschakeld lijken maar nog stroom trekken, kosten samen €80-200 per jaar. Dat is 5-10% van je totale stroomrekening, voor apparaten die je op dat moment niet gebruikt. Dit artikel legt uit welke apparaten de grootste standby-verbruikers zijn, hoeveel ze kosten, en hoe je dit sluipverbruik elimineert.
Wat is standby stroomverbruik?
Standby verbruik is het stroomverbruik van apparaten die niet actief worden gebruikt maar wel aangesloten zijn op het stopcontact. Ze zijn in slaapstand, wachtmodus, of trekken stroom voor een klokje, LED-indicatie, of netwerkverdinding. Elk apparaat apart verbruikt weinig (0,5-15W), maar tel alle apparaten in huis bij elkaar op en het loopt snel op.
Een gemiddeld Nederlands huishouden heeft 40-60 apparaten die continu op het stopcontact staan. Samen verbruiken deze apparaten 200-500 kWh per jaar alleen aan standby. Bij €0,40/kWh is dat €80-200 per jaar aan stroom voor apparaten die niets nuttigs doen.
De grootste standby-verbruikers
Entertainment en media
Decoder/mediabox (Ziggo, KPN): 8-15W standby = €28-52/jaar. De decoder is berucht: zelfs in standby draait hij op bijna vol vermogen om opnames te kunnen maken en software-updates te ontvangen. Game console (PlayStation, Xbox) in rest mode: 5-15W = €18-52/jaar. Rest mode houdt downloads actief en de console klaar voor remote start. TV (ouder model) op standby: 1-5W = €4-18/jaar. Moderne TV’s (na 2020) zijn beter: 0,3-0,5W. Soundbar op standby: 2-5W = €7-18/jaar. Streaming stick (Chromecast, Apple TV): 2-4W = €7-14/jaar.
Totaal entertainment standby: 18-44W = €63-154/jaar.
Keukenapparaten
Koffiezetapparaat (volautomaat) op standby/warmhouden: 3-8W = €10-28/jaar. Magnetron (klokje): 2-4W = €7-14/jaar. Oven (klokje en display): 2-5W = €7-18/jaar. Broodrooster met display: 1-2W = €4-7/jaar. Waterkoker met warmhoudfunctie: 1-3W = €4-10/jaar.
Totaal keuken standby: 9-22W = €32-77/jaar.
Thuiskantoor en computing
Desktop PC in slaapstand: 2-5W = €7-18/jaar. Monitor op standby: 1-3W per stuk = €4-10/jaar per monitor. Printer op standby: 3-8W = €10-28/jaar (laserprinters zijn de ergste). Router en modem: 5-15W (altijd aan, geen echte standby maar continu verbruik) = €18-52/jaar. Opladers zonder apparaat (telefoon, laptop, tablet): 0,5-2W per stuk.
Totaal kantoor standby: 12-33W = €42-115/jaar.
Overige apparaten
Elektrische tandenborstel-lader: 1-2W continu = €4-7/jaar. Babyfoon basisstation: 2-4W = €7-14/jaar. Smart home hub (Alexa, Google Home): 2-4W = €7-14/jaar. Elektrische klok/wekker: 1-3W = €4-10/jaar. Oplader e-bike (zonder fiets): 1-3W = €4-10/jaar.
Het totaalplaatje
Tel alle standby-verbruikers bij elkaar op voor een gemiddeld huishouden: entertainment: 18-44W. Keuken: 9-22W. Kantoor: 12-33W. Overig: 7-16W. Totaal standby: 46-115W continu. Per jaar: 403-1.007 kWh. Kosten: €161-403/jaar.
De werkelijke kosten liggen voor de meeste huishoudens tussen €100-200/jaar. Dit is het equivalent van 250-500 kWh per jaar. Ter vergelijking: dat is evenveel als 2-3 maanden verlichting of 50-100 wasbeurten.
Hoe meet je standby-verbruik?
Methode 1: Energiemeter per apparaat
Een plug-in energiemeter (€15-30) meet het verbruik van individuele apparaten. Sluit hem aan tussen stopcontact en apparaat, laat 24 uur meten, en lees het standby-verbruik af. Meet elk apparaat in huis dat op standby staat en je weet precies waar de kosten zitten.
Methode 2: Basisverbruik via slimme meter
Check je slimme meter (of P1-app) om 3:00 ’s nachts wanneer je slaapt en niets actief gebruikt. Het verbruik dat je dan ziet is je basisverbruik: standby plus apparaten die altijd draaien (koelkast, router, ventilatie). Trek het verbruik van koelkast (30-50W) en router (5-15W) eraf en de rest is standby.
Typisch basisverbruik ’s nachts: 150-400W. Daarvan is 50-80W koelkast en router. De rest (100-320W) is puur standby en sluipverbruik.
Oplossingen: standby elimineren
Schakelbare stekkerdozen
De simpelste en goedkoopste oplossing: een stekkerdoos met schakelaar (€10-15) voor elke apparaatgroep. TV-hoek: tv, decoder, soundbar, streaming stick op een stekkerdoos. ’s Avonds een druk op de knop: alles uit. Besparing: €50-120/jaar. Thuiskantoor: monitor, printer, bureaulamp op een stekkerdoos. Na werktijd uit. Besparing: €20-50/jaar. Keuken: koffiezetapparaat, broodrooster op een stekkerdoos. Na gebruik uit. Besparing: €15-35/jaar.
Totale investering: 4-5 schakelbare stekkerdozen = €50-75. Totale besparing: €85-205/jaar. Terugverdientijd: 4-10 maanden.
Slimme stekkers met timer
Slimme stekkers (€15-30/stuk) schakelen automatisch op basis van tijd of aanwezigheid. Stel in: TV-hoek uit van 0:00-17:00. Koffiezetapparaat uit na 30 minuten inactiviteit. Printer aan van 9:00-18:00, rest van de dag uit. Je hoeft er niet meer aan te denken: de automatisering doet het werk.
Slimme stekkers met verbruiksmeting
Combinatie van meten en schakelen: slimme stekkers met ingebouwde energiemeting (Shelly Plug S, TP-Link P110) meten wat elk apparaat verbruikt en schakelen op basis van regels. Stel een drempel in: als verbruik onder 5W komt (apparaat op standby), schakel uit. Hiermee automatiseer je standby-eliminatie volledig.
Apparaten die je niet moet uitschakelen
Niet alles mag op standby geëlimineerd worden. De koelkast en vriezer: altijd aan (voedselkwaliteit). Router/modem: altijd aan tenzij je ’s nachts geen internet nodig hebt (maar herstarten kost ook tijd). Alarmsysteem: altijd aan (veiligheid). Rookmelders en CO-melders: altijd aan. Warmtepomp: altijd aan (maar in nachtmodus is verbruik minimaal). En slimme thermostaat: altijd aan (verliest anders programmering).
Standby-verbruik in nieuwe apparaten
Europese regelgeving (ErP-richtlijn) beperkt standby-verbruik van nieuwe apparaten tot maximaal 0,5W voor apparaten zonder display en 1,0W voor apparaten met klok/display. Maar: netwerk-connected apparaten (smart-TV, decoder, game console) vallen onder een uitzondering en mogen tot 8W in netwerk-standby verbruiken.
Bij aanschaf van nieuwe apparaten: check het energielabel voor standby-verbruik, kies apparaten met echte uit-schakelaar (steeds zeldzamer), vermijd altijd-aan functies die je niet nodig hebt (voice assistant in de TV, WiFi in de wasmachine), en kies apparaten die lokaal werken zonder permanente cloudverbinding.
Standby-verbruik elimineren is de goedkoopste energiebesparing na gedragsverandering. €50-75 investering in schakelbare stekkerdozen bespaart €100-200 per jaar, elke jaar, zonder enige beperking in functionaliteit. Het enige wat het kost is de gewoonte om ’s avonds op een knop te drukken.
