COP en SCOP: de basisbegrippen
Als je warmtepompen vergelijkt, kom je onvermijdelijk de termen COP en SCOP tegen. Deze cijfers vertellen je hoe efficiënt een warmtepomp werkt, maar ze worden vaak verkeerd geinterpreteerd of uit hun context gehaald. In dit artikel leggen we in begrijpelijke taal uit wat deze cijfers werkelijk betekenen, hoe je ze eerlijk vergelijkt, en waarom een hogere COP niet altijd de betere keuze is.
Wat is COP?
COP staat voor Coefficient of Performance. Het is de verhouding tussen de geleverde warmte en de verbruikte elektriciteit op een specifiek moment. Een COP van 4 betekent: voor elke 1 kWh elektriciteit die de warmtepomp verbruikt, levert hij 4 kWh warmte. Je krijgt dus vier keer zoveel energie terug als je erin stopt.
Ter vergelijking: een elektrische kachel heeft altijd een COP van 1, elke kWh elektriciteit levert exact 1 kWh warmte. Een cv-ketel op gas heeft een rendement van 90-107% (HR-ketel), maar dan van gas naar warmte. De warmtepomp is dus drie tot vijf keer zo efficiënt als directe elektrische verwarming.
Het cruciale punt is dat COP een momentopname is. De COP wordt gemeten bij specifieke testcondities: een bepaalde buitentemperatuur, aanvoertemperatuur en bedrijfstoestand. Verander je een van deze parameters, dan verandert de COP mee. Dit maakt vergelijken op basis van COP alleen lastig en soms misleidend.
Wat beïnvloedt de COP?
De COP van een warmtepomp wordt beinvloed door drie hoofdfactoren:
Brontemperatuur: hoe warmer de bron (buitenlucht, bodem of grondwater), hoe hoger de COP. Een lucht-water warmtepomp haalt bij 10 graden buitentemperatuur een COP van 4-5, maar bij -5 graden daalt dit naar 2-3. De warmtepomp moet dan harder werken om hetzelfde temperatuurverschil te overbruggen.
Aanvoertemperatuur: hoe lager de temperatuur die je nodig hebt voor je verwarming, hoe hoger de COP. Bij vloerverwarming op 35 graden is de COP significant hoger dan bij radiatoren op 55 graden. Elk graad lagere aanvoertemperatuur verhoogt de COP met 2-3%.
Het temperatuurverschil (lift): het verschil tussen bron- en aanvoertemperatuur is de bepalende factor. Een buitentemperatuur van 7 graden met een aanvoer van 35 graden is een lift van 28 graden, resulterend in een COP van circa 4,5. Dezelfde buitentemperatuur met een aanvoer van 55 graden is een lift van 48 graden, met een COP van circa 2,8.
Dit verklaart waarom warmtepompen in goed geisoleerde huizen met vloerverwarming (lage aanvoertemperatuur) zoveel efficienter zijn dan in slecht geisoleerde huizen met hoge-temperatuur radiatoren.
Wat is SCOP?
SCOP staat voor Seasonal Coefficient of Performance. Dit is het gewogen gemiddelde van de COP over een heel verwarmingsseizoen. De SCOP houdt rekening met het feit dat de buitentemperatuur gedurende het seizoen varieert en dat de warmtepomp bij verschillende temperaturen een andere COP heeft.
De SCOP wordt berekend volgens de Europese norm EN 14825, die vier klimaatzones definieert (warm, gemiddeld, koud, zeer koud). Nederland valt in de categorie gemiddeld klimaat. De berekening weegt de COP bij verschillende buitentemperaturen naar de frequentie waarmee die temperaturen voorkomen in het betreffende klimaat.
De SCOP geeft een realistischer beeld van de jaarlijkse prestatie dan de COP. Een warmtepomp met een hoge COP bij 7 graden maar slechte prestaties bij vorst kan een lagere SCOP hebben dan een model met een gematigde COP die bij alle temperaturen stabiel presteert.
Waarom een hogere COP niet altijd beter is
Fabrikanten adverteren graag met indrukwekkende COP-cijfers: “COP tot 5,2!” Maar deze cijfers zijn gemeten bij optimale condities (buitentemperatuur 7 graden, aanvoer 35 graden) die in de Nederlandse winter niet representatief zijn voor het gemiddelde bedrijf.
Scenario 1: warmtepomp A heeft een COP van 5,2 bij 7 graden maar daalt naar 2,0 bij -5 graden. Warmtepomp B heeft een COP van 4,5 bij 7 graden maar houdt 3,0 bij -5 graden. Over het hele seizoen presteert warmtepomp B beter omdat hij bij koude dagen (wanneer de warmtevraag het hoogst is) efficienter blijft.
Scenario 2: een warmtepomp met een hoge COP bij lage aanvoertemperaturen (35 graden) presteert fantastisch op papier. Maar als jouw woning radiatoren heeft die 55 graden nodig hebben, is die hoge COP niet relevant voor jouw situatie. De COP bij 55 graden aanvoer is wat telt.
Scenario 3: sommige warmtepompen halen een hoge COP door te werken met een laag vermogen (moduleren). Maar als je woning op koude dagen meer vermogen nodig heeft dan de warmtepomp op dat punt kan leveren, schakelt een elektrisch bijverwarmingselement in met een COP van 1. De effectieve seizoens-COP daalt dan fors.
Hoe vergelijk je warmtepompen eerlijk?
Voor een eerlijke vergelijking adviseren we om te kijken naar:
SCOP bij jouw klimaatzone (gemiddeld voor Nederland): dit geeft het beste beeld van de jaarlijkse prestatie. Een SCOP van 4,0 of hoger is uitstekend voor een lucht-water warmtepomp.
COP bij de aanvoertemperatuur die jij nodig hebt: heb je vloerverwarming op 35 graden? Kijk naar de COP bij W35. Heb je radiatoren op 55 graden? Kijk naar W55. Het verschil kan een hele punt COP zijn.
Prestatie bij lage buitentemperaturen: bekijk specifiek de COP bij -7 en -10 graden. Dit zijn de momenten waarop je warmtepomp het hardst werkt en de meeste stroom verbruikt. Een warmtepomp die hier goed presteert, bespaart je de meeste energie wanneer het ertoe doet.
Geluidsniveau bij deellast en vollast: een warmtepomp die alleen stil is bij deellast maar bij vollast 55 dB produceert, veroorzaakt precies op koude dagen overlast wanneer hij het hardst draait.
Energielabel: het Europese energielabel voor warmtepompen is gebaseerd op de SCOP en biedt een snelle vergelijking. A+++ is de hoogste klasse. Maar het label vertelt niet het hele verhaal, het is een startpunt voor vergelijking, geen eindoordeel.
Realistische verwachtingen voor Nederland
Voor een lucht-water warmtepomp in een gemiddelde Nederlandse woning zijn de volgende waarden realistisch:
SCOP bij vloerverwarming (35 graden): 4,0-5,0. SCOP bij LT-radiatoren (45 graden): 3,5-4,2. SCOP bij conventionele radiatoren (55 graden): 2,8-3,5. Een bodem-water warmtepomp haalt over de hele linie 0,5-1,0 punt hogere SCOP-waarden omdat de brontemperatuur stabieler en hoger is dan de buitenlucht in de winter.
In de praktijk meten we bij onze installaties de werkelijke seizoensprestatie via monitoring. De meeste systemen presteren conform of iets boven de fabrieksspecificaties, mits de installatie correct is gedimensioneerd en de woning voldoende geisoleerd is.
Wat betekent dit voor je energierekening?
Laten we de financiele impact doorrekenen. Een woning met een warmtevraag van 12.000 kWh per jaar: bij een SCOP van 4,0 verbruik je 3.000 kWh elektriciteit. Bij een SCOP van 3,0 verbruik je 4.000 kWh. Het verschil is 1.000 kWh per jaar, oftewel 280-300 euro bij huidige tarieven.
Over de levensduur van 15-20 jaar is dat 4.200-6.000 euro verschil. Een warmtepomp met een hogere SCOP mag dus best iets duurder zijn in aanschaf, zolang het prijsverschil binnen deze marge valt.
Ons advies
Bij Lumina Charge selecteren we warmtepompen op basis van de SCOP bij jouw specifieke situatie: jouw isolatieniveau, afgiftesysteem en klimaatzone. We berekenen vooraf de verwachte jaarlijkse elektriciteitskosten en vergelijken meerdere modellen op totale kosten over de levensduur. Zo kies je niet de warmtepomp met het mooiste COP-getal op papier, maar die met de laagste reëele energiekosten voor jouw woning.
